Фарҳанги Помир
Забони худ, эътиқоди худ, хонаи худ — Помир аз боқимондаи Тоҷикистон бештар аз он чӣ дар харита менамояд, фарқ мекунад. Дар поён на таблиғи туристӣ, балки далелҳо бо ишораи манбаъ.
Хонаи анъанавии «чид» ⚠ ихтилофот ҳастанд
Меъмории хонаи помирӣ зиёда аз ҳазор сол тағйир наёфтааст, рамзи зардуштии пеш аз ислом бо рамзи исмоилӣ омехта аст — азбаски масҷид нест, хона ҳам ҷои зист ва ҳам ҷои намоз аст. Хона ҳамеша бар панҷ сутуни такягоҳ бо номҳо ва рамзҳои худ меистад: Муҳаммад, Алӣ, Биби Фотима, Ҳасан ва Ҳусайн (панҷтан — панҷ узви оилаи Алӣ) — ва ҳамзамон бо қабати рамзии зардуштӣ.
Боми ҳамвор ҳамчун майдони хоҷагӣ истифода мешавад (хушк кардани алаф, зардолу, тут). Сурх ва сафед — рангҳои асосии рамзӣ: сурх — офтоб ва оташ, сафед — рӯшноӣ ва фаровонӣ. Дар Наврӯз хонаро бо тоҷи бед оро медиҳанд, ки рамзи навшавист.
_01.jpg?width=1000)
_02.jpg?width=1000)
Ҷашнвораи «Боми ҷаҳон» ва мусиқӣ ⚠ санаҳо дақиқ карда мешаванд
Ҷашнвораи ҳарсолаи мусиқии Боми ҷаҳон дар Хоруғ (боғи марказии шаҳр)-ро ташкилоти ғайридавлатии Amesha Spenta бо дастгирии Бунёди Ага Хон бармегузорад, аз соли тахминан 2008 инҷониб, одатан 3 рӯз. Барнома: баромади ҳунармандони помирӣ ва тоҷик (дар баъзе солҳо — меҳмонон аз Бадахшони Афғонистон, Қазоқистон, Қирғизистон), устохонаҳои ҳунарҳои дастӣ, истироҳат дар юртаҳо.
Асбобҳои мусиқии помирӣ: рубоб (лютаи бе парда — манбаъҳо дар бораи шумораи торҳо ихтилоф доранд, 3 ё 6), танбур (лютаи ҳафттора), сетор, ғиҷак (асбоби камонӣ), най, даф/дойра. Жанрҳо — мадҳ (шеъри динии оҳангин) ва фалак (жанри фолклории умумибадахшонӣ бо оҳанги хоси минор).
Мардум ва ҳаёти рӯзмарра ✓ тасдиқшуда
Бозор дар Хоруғ — ҳаёти маъмулии ВМКБ имрӯз, на танҳо фарҳанги бойгонӣ.
_(31422936912).jpg?width=1000)
Ҳунарҳои дастӣ ва таом ⚠ маълумот камтар
Дар ин мавзӯъ дар манбаъҳои кушод маълумот назаррас камтар аст — қисм атайдан аз дигарон кӯтоҳтар аст, ҷойҳои холӣ бо тафсилоти сохта пур карда нашудаанд. Аз рӯи ташкилоти ғайридавлатии De Pamiri (ҳунарҳои ВМКБ-ро мустанад мекунад):
| Ҳунар | Маҳсулот | Мавод |
|---|---|---|
| Намадгирӣ | гилемҳо, бозичаҳо, пойафзол | пашми гӯсфанд |
| Бофандагӣ | ҷуроб, тоқӣ, шарф | пашм |
| Гулдӯзӣ | девордевор, тоқӣ, халта | ресмон, матоъ |
| Гилембофӣ | гилемҳо | пашми гӯсфанд, буз, як |
| Кандакорӣ дар чӯб | ҷузъҳои хонаи чид, ашёи рӯзгор | чӯб |
| Заргарӣ | ангуштарин, гӯшвор, гарданбанд | нуқра, фирӯза, ақиқ, лоҷувард |
Таом: ширчой (чойи бо шир, наҳории маъмул, вале дар ҳар вақти рӯз хӯрда мешавад), ош (шӯрбои резта), гулфинҷун (нони кӯфта бо пиёзи сабз ва чормағз — хӯроки қадимии помирӣ), гузхарво (шӯрбои чормағз), ношхухпа (шӯрбои зардолуи хушк), хомнигул (шӯрбои «шифобахш» аз донаки зардолу), пихт (хамираи туи хушк), палави бадахшонӣ. Қурутоб («салати нонӣ») бисёр вақт помирӣ номида мешавад, вале ин хӯроки умумитоҷикист.